Elektromotor voor je boot kiezen: welk vermogen en welke accu heb je nodig?

Een klassieke sloep met een waterverplaatsende romp gedraagt zich anders dan een sportieve tender die kan planeren.

Bij een waterverplaatsende boot neemt de weerstand sterk toe wanneer je richting de maximale rompsnelheid gaat. Steeds meer motorvermogen levert dan relatief weinig extra snelheid op.

Bij een planerende boot heb je juist veel vermogen nodig om de boot uit het water te laten komen.

Dat verschil is bij elektrisch varen belangrijk, omdat meer motorvermogen niet alleen een grotere motor betekent. Je hebt meestal ook:

• meer accucapaciteit;
• dikkere bekabeling;
• zwaardere elektrische componenten;
• een krachtigere lader;
• meer ruimte en draagvermogen.

Wil je vooral rustig varen met een sloep? Dan kan een relatief bescheiden elektrisch vermogen daardoor veel logischer zijn dan wanneer topsnelheid centraal staat.

Een exact vermogen kunnen we zonder gegevens van de boot niet verantwoord noemen.

Wel kun je de keuze grofweg zo benaderen:

Deze tabel is bedoeld als keuzehulp, niet als technisch vermogensadvies.

Nee.

Kilowatt en paardenkracht zijn allebei een maat voor vermogen. Rekenkundig geldt ongeveer:

1 kW = 1,36 pk

Maar daar ontstaat bij elektrische bootmotoren regelmatig verwarring.

Een elektrische buitenboordmotor van 3 kW is rekenkundig dus ongeveer 4,1 pk aan mechanisch vermogen. Toch gebruiken fabrikanten soms een hoger pk-equivalent om aan te geven met welke conventionele buitenboordmotor de prestaties in een bepaalde toepassing vergelijkbaar zijn.

Zo noemt ePropulsion zijn Navy 3.0 Evo van 3 kW bijvoorbeeld vergelijkbaar met een 6 pk buitenboordmotor. De 6 kW-uitvoering wordt door de fabrikant als ongeveer 9,9 pk-equivalent gepositioneerd.

Dat betekent niet dat 3 kW letterlijk 6 pk is.

Gebruik een pk-equivalent daarom alleen als praktische vergelijking.

De daadwerkelijke prestaties worden ook beïnvloed door:

• rendement van de motor;
• type schroef;
• toerental;
• rompvorm;
• gewicht;
• weerstand van de boot.

Wil je beter begrijpen hoeveel motorvermogen een boot nodig heeft? Lees dan ook onze gids over hoeveel pk een boot nodig heeft.

Een veelgestelde vraag is of een fluistermotor voldoende is of dat je een volwaardige elektrische buitenboordmotor nodig hebt.

Fluistermotor

Een fluistermotor is vooral bedoeld voor:

• kleine visboten;
• roeiboten;
• zeer rustig varen;
• korte afstanden;
• manoeuvreren.

Deze motoren zijn relatief eenvoudig en licht.

Voor een zware sloep zijn ze meestal niet bedoeld als volwaardige hoofdaandrijving.

Elektrische buitenboordmotor

Een elektrische buitenboordmotor is ontworpen om daadwerkelijk als hoofdmotor te functioneren.

Deze systemen bieden doorgaans:

• meer vermogen;
• een steviger staartstuk;
• betere regeling van het vermogen;
• uitgebreidere motordata;
• geïntegreerde accu- of systeemcommunicatie;
• meer mogelijkheden voor grotere boten.

De grens tussen beide categorieën is niet altijd zwart-wit. Kijk daarom vooral naar het nominale motorvermogen en de toepassing waarvoor de fabrikant de motor heeft ontworpen.

Naast vermogen moet je bepalen waar je de motor wilt plaatsen.

Elektrische buitenboordmotor

Een elektrische buitenboordmotor hangt achter de boot en bevat motor, schroef en besturing in één compacte aandrijving.

Voordelen zijn:

• relatief eenvoudige montage;
• goed bereikbaar;
• makkelijk te vervangen;
• geen schroefas door de romp;
• geschikt voor veel sloepen en tenders.

Bij kleinere elektrische buitenboordmotoren kan de accu zelfs onderdeel van de motor zijn. De actuele Spirit 2 van ePropulsion heeft bijvoorbeeld een geïntegreerde accu van 1,5 kWh.

Elektrische inboardmotor

Bij een elektrische inboardmotor zit de aandrijving in de boot.

Dat kan interessant zijn wanneer:

• je de motor uit het zicht wilt hebben;
• er al een schroefas aanwezig is;
• gewicht centraal in de boot gewenst is;
• een grotere boot elektrisch wordt ontworpen of omgebouwd.

Een inboardsysteem vraagt meestal wel een uitgebreider installatieontwerp.

Denk aan:

• motor;
• motorcontroller;
• accupakket;
• schroefas of saildrive;
• bekabeling;
• zekeringen;
• koeling;
• laadinstallatie.

Voor veel kleinere recreatieboten is een elektrische buitenboordmotor daardoor eenvoudiger. Maar dat maakt hem niet automatisch de beste keuze voor iedere boot.

De motor bepaalt hoeveel vermogen je kunt gebruiken. De accu bepaalt hoe lang je dat vermogen kunt gebruiken.

Daarom moeten motor en accu altijd samen worden gekozen.

Bij een accu voor een elektrische boot zijn vooral deze gegevens belangrijk:

• capaciteit in kWh of Wh;
• voltage;
• maximaal continu ontlaadvermogen;
• gewicht;
• batterijchemie;
• compatibiliteit met de motor;
• laadvermogen.

Kijk vooral naar kWh, niet alleen naar Ah

Veel watersporters kijken naar ampère-uur (Ah).

Maar Ah zegt zonder de accuspanning weinig over de daadwerkelijke hoeveelheid energie.

Bijvoorbeeld:

12V × 100Ah = ongeveer 1,2 kWh

24V × 100Ah = ongeveer 2,4 kWh

48V × 100Ah = ongeveer 4,8 kWh

Daarom is kWh een veel handigere waarde wanneer je wilt bepalen hoe lang een elektromotor kan varen.

Fabrikanten gebruiken dezelfde aanpak. ePropulsion legt uit dat je de theoretische looptijd eenvoudig kunt benaderen door accucapaciteit in Wh te delen door het motorvermogen in watt.

De eenvoudige basisformule is:

benodigde energie = gemiddeld vermogen × gewenste vaartijd

Een voorbeeld.

Stel:

• de motor gebruikt tijdens normaal varen gemiddeld 1,5 kW;
• je wilt vier uur kunnen varen.

Dan heb je theoretisch nodig:

1,5 kW × 4 uur = 6 kWh

Wil je daarnaast reserve overhouden, dan moet de capaciteit hoger liggen.

Vaar je harder en stijgt het gemiddelde verbruik naar 3 kW?

Dan wordt dezelfde vier uur:

3 kW × 4 uur = 12 kWh

Hiermee wordt meteen duidelijk waarom de motor niet los van de accu gekozen kan worden.

Een elektrische bootmotor gebruikt lang niet altijd zijn maximale vermogen.

Dat is gunstig.

Hoe minder vermogen je vraagt, hoe langer je met dezelfde accu kunt varen.

Het verschil kan groot zijn. Torqeedo publiceert bijvoorbeeld voor een 50 kW-systeem met een 40 kWh-accu een veel langere vaartijd bij rustig varen dan bij vol vermogen. De fabrikant benadrukt daarbij dat werkelijke snelheid en actieradius afhangen van boottype, belading, schroef en omstandigheden.

Dat principe geldt ook voor kleinere sloepen.

Een elektromotor die maximaal 6 kW kan leveren, hoeft tijdens een rustige tocht misschien maar een deel daarvan te gebruiken.

Daarom is de belangrijkste waarde voor het bepalen van je accu niet alleen:

maximaal motorvermogen

maar vooral:

gemiddeld verbruik tijdens jouw normale vaart.

Wil je dit uitgebreider berekenen? Lees dan onze gids over de actieradius van een elektrische boot.

Plan een elektrische vaartocht niet zo dat je theoretisch met 0% accu aankomt.

Houd marge voor:

• tegenwind;
• stroming;
• een omweg;
• extra opvarenden;
• kou;
• onverwacht hoger energieverbruik;
• vermindering van accucapaciteit naarmate de accu ouder wordt.

Hoeveel reserve verstandig is, hangt af van het vaargebied en systeem.

Op een kleine recreatieplas kun je anders plannen dan op groot open water of een rivier met sterke stroming.

Kleine elektromotoren werken vaak op relatief lage voltages. Naarmate het motorvermogen hoger wordt, gebruiken systemen doorgaans hogere spanningen.

Dat heeft te maken met de hoeveelheid stroom.

Als voorbeeld:

Een elektrisch vermogen van 3.000 watt vraagt theoretisch bij 12 volt:

3.000 ÷ 12 = 250 ampère

Bij 48 volt:

3.000 ÷ 48 = 62,5 ampère

Bij een hoger voltage kan hetzelfde vermogen dus met minder stroom worden geleverd.

Dat maakt onder meer bekabeling en stroomverliezen beter beheersbaar.

Je kiest de accuspanning echter niet los van de motor. Gebruik altijd een accu en elektrisch systeem dat voor de betreffende motor is ontworpen of technisch geschikt is.

Bij krachtige systemen zijn ook 96V en hogere voltages mogelijk. ePropulsion biedt bijvoorbeeld accuproducten met zowel 48V- als 96V-systeemcommunicatie.

Voor een moderne elektrische hoofdaandrijving wordt steeds vaker lithium gebruikt.

Vooral LiFePO4-accu’s zijn populair vanwege de combinatie van:

• relatief laag gewicht;
• veel bruikbare capaciteit;
• lange levensduur;
• hoge laad- en ontlaadstromen;
• compact formaat.

AGM-accu’s kunnen nog steeds geschikt zijn voor bepaalde kleinere toepassingen, maar worden bij grote accubanken snel zwaar.

Lees hier meer over het verschil tussen een lithium of agm accu.

Een belangrijke vuistregel is daarom:

Kijk niet alleen naar de aanschafprijs van de accu, maar ook naar gewicht, bruikbare capaciteit en levensduur.

Voor elektrische voortstuwing is accugewicht extra relevant. Iedere kilo die je aan accu’s toevoegt, moet de motor immers ook door het water verplaatsen.

Wil je meer weten over de levensduur? Lees dan onze gids over de levensduur van een accu in een elektrische boot.

Voor een sloep moet je vooral kijken naar het soort vaart waarvoor de boot bedoeld is.

Rustige sloep op binnenwater

Vaar je vooral:

• rustig;
• met beperkte stroming;
• enkele uren per dag;
• op bekende routes?

Dan kan een relatief efficiënt elektrisch systeem met een passend dagbereik uitstekend werken.

Zware familiesloep

Bij een zware sloep moet je extra rekening houden met:

• rompgewicht;
• meerdere opvarenden;
• volle tanks;
• accessoires;
• windvang.

Het verschil tussen een lege boot tijdens een proefvaart en een volgeladen boot tijdens een zomerse dag kan aanzienlijk zijn.

Sportieve tender

Wil je met een tender ook hoge snelheid kunnen varen?

Dan verandert het systeem sterk.

Hogere snelheid vraagt:

• aanzienlijk meer motorvermogen;
• veel grotere accucapaciteit;
• hogere ontlaadstromen;
• meer laadvermogen;
• vaak een duurder en zwaarder systeem.

Elektrisch snelvaren is technisch mogelijk. Er bestaan inmiddels elektrische buitenboordmotoren van tientallen kilowatts.

Maar technisch mogelijk is niet automatisch praktisch voor iedere recreatieve boot.

Er bestaat niet één elektrische bootmotor die voor iedere boot de beste is.

Een goede elektrische bootmotor past bij:

1. de boot
2. het gewicht
3. de gewenste snelheid
4. de accu
5. de vaarafstand
6. het vaargebied
7. de laadmogelijkheden

Een motor van 6 kW kan voor de ene sloep ruim voldoende zijn en voor een andere boot een slechte keuze.

Daarom zouden wij niet beginnen met:

“Welk merk of model is het beste?”

Maar met:

“Wat moet de boot tijdens een normale vaardag kunnen?”

Bij Vaartlander werken wij met ePropulsion-systemen, omdat deze goed aansluiten op verschillende typen boten en gebruikssituaties. Pas daarna kun je modellen eerlijk vergelijken.

Bij kleinere elektrische buitenboordmotoren bestaan systemen waarbij de accu direct op of in de motor zit.

Dat heeft voordelen:

• weinig losse bekabeling;
• eenvoudig uitneembaar;
• relatief snel te installeren;
• compact;
• handig voor kleine boten.

Een voorbeeld is de ePropulsion Spirit 1.0 Plus met een geïntegreerde accu van 1.276 Wh. De nieuwere Spirit 2 gebruikt een geïntegreerde accu van 1,5 kWh.

Voor een grotere sloep is een geïntegreerde accu vaak te klein als hoofdenergiebron. Dan wordt meestal gewerkt met één of meer afzonderlijke accupakketten.

Een losse accubank wordt interessant zodra:

• het motorvermogen stijgt;
• je langer wilt varen;
• een geïntegreerde accu onvoldoende capaciteit heeft;
• meerdere accu’s nodig zijn;
• het gewicht beter over de boot verdeeld moet worden.

Bij zo’n systeem moet je niet alleen naar de totale kWh kijken.

Ook belangrijk zijn:

• maximale ontlaadstroom;
• communicatie tussen motor en accu;
• zekeringen;
• kabeldiameter;
• hoofdschakelaar;
• BMS;
• lader;
• plaatsing en ventilatie.

Een krachtige elektrische bootmotor aansluiten op een willekeurige accu is daarom geen goed uitgangspunt.

Gebruik deze vragen voordat je motoren gaat vergelijken:

1. Welke boot heb je?

Noteer:

• lengte;
• breedte;
• leeggewicht;
• romptype;
• maximale belading.

2. Hoe zwaar vaar je werkelijk?

Tel ook mee:

• opvarenden;
• bagage;
• water;
• accessoires;
• accu’s.

3. Hoe snel wil je normaal varen?

Maak onderscheid tussen:

• gewenste kruissnelheid;
• gewenste topsnelheid.

Voor het bepalen van de accu is vooral de kruissnelheid belangrijk.

4. Hoe lang wil je varen?

Denk in een normale vaardag.

Bijvoorbeeld:

• 2 uur;
• 4 uur;
• 6 uur.

5. Waar vaar je?

Beschut binnenwater vraagt iets anders dan:

• rivieren;
• groot open water;
• gebieden met veel wind;
• stromend water.

6. Hoeveel reserve wil je?

Plan niet tot de laatste procent.

7. Hoe ga je opladen?

Een grote accu heeft weinig waarde wanneer je hem tussen twee vaardagen niet op tijd kunt bijladen.

Meer daarover lees je in onze gids over een elektrische boot opladen.

Stel dat je een sloep gebruikt voor:

• vier tot zes personen;
• rustig binnenwater;
• een normale kruissnelheid;
• drie tot vier uur varen;
• een vaste ligplaats met stroom.

Dan zouden we bij Vaartlander eerst kijken hoeveel vermogen die specifieke romp nodig heeft om comfortabel op kruissnelheid te varen.

Stel vervolgens dat uit praktijktesten blijkt dat de motor daarbij gemiddeld 1,5 kW gebruikt.

Voor vier uur varen heb je theoretisch:

1,5 × 4 = 6 kWh

nodig.

Daar tel je vervolgens een passende reserve bij op.

Pas dan ga je kijken welk accupakket technisch en praktisch past.

Dat is betrouwbaarder dan simpelweg zeggen:

“Een sloep van zes meter heeft een motor van X kW nodig.”

Alleen naar het aantal pk-equivalent kijken

Een vergelijking met benzine-pk’s helpt bij oriëntatie, maar zegt niet hoeveel bereik je krijgt.

Een zo krachtig mogelijke motor kiezen

Meer vermogen betekent niet automatisch een betere vaarervaring. Bij een waterverplaatsende romp levert extra vermogen soms nauwelijks extra snelheid op.

De accu pas achteraf kiezen

Motor en accu vormen één systeem. Bepaal eerst het gewenste vaarprofiel.

Alleen naar Ah kijken

Vergelijk accucapaciteit liever in Wh of kWh.

Geen rekening houden met belading

Een sloep met zes personen vaart anders dan dezelfde boot met alleen de bestuurder.

Geen reserve plannen

Wind, stroming en omwegen kunnen je verbruik verhogen.

We zien dat de vraag vaak begint met:

“Hoeveel kW moet er achter mijn sloep?”

Maar voor een goede keuze hebben we meer informatie nodig.

Bij Vaartlander kijken we daarom eerst naar:

• je boot;
• totaalgewicht;
• aantal opvarenden;
• gewenste snelheid;
• gemiddelde vaarafstand;
• vaargebied;
• laadmogelijkheden.

Daarna kijken we naar de motor en het accupakket.

Bij elektrische aandrijving werken wij met systemen van ePropulsion. De fabrikant heeft oplossingen van compacte elektrische buitenboordmotoren met geïntegreerde accu tot systemen met losse accubanken en meerdere vermogensklassen.

Maar een merk of motor kiezen is niet het begin van het advies.

Het juiste elektrische systeem is het systeem waarmee je boot doet wat jij ermee wilt doen, zonder onnodig veel vermogen of een accupakket dat in de praktijk tekortschiet.

Jij vaart. Wij regelen de rest.

Voor deze gids zijn actuele technische gegevens en keuzecriteria van fabrikanten van elektrische aandrijfsystemen gecontroleerd, waaronder ePropulsion. Ook is gekeken naar hoe gespecialiseerde aanbieders motoren dimensioneren op boottype, gewicht en gebruik.

Specificaties van motoren en accu’s veranderen. Controleer daarom bij een concrete motor altijd de actuele technische gegevens en compatibiliteit van fabrikant, accu en laadinstallatie.